Hulpmiddelen & bijvoeding

Colostrum opvangen tijdens de zwangerschap
Colostrum is de eerste moedermelk die je lichaam aanmaakt. Het wordt vaak maar in kleine hoeveelheden geproduceerd, maar is speciaal afgestemd op de eerste dagen na de geboorte van je baby.

Sommige zwangeren kiezen ervoor om in de laatste weken van de zwangerschap alvast colostrum met de hand op te vangen en te bewaren. Zo kun je een kleine voorraad hebben voor na de geboorte, bijvoorbeeld wanneer je baby niet direct goed aan de borst drinkt of wanneer er om een andere reden tijdelijk extra voeding nodig is.

Wil je vóór de bevalling colostrum gaan verzamelen? Bespreek dan eerst met je verloskundige of andere zorgprofessional of dat in jouw zwangerschap passend is en vanaf welk moment je kunt beginnen.
Wat is colostrum?
Colostrum is de eerste moedermelk die je lichaam produceert. Het is meestal wat dikker en kan geel, goudkleurig of juist bijna doorzichtig zijn.

Na de geboorte drinkt je baby in eerste instantie maar kleine hoeveelheden. Dat past bij het kleine maagje van een pasgeboren baby.

Colostrum bevat onder andere voedingsstoffen en afweerstoffen die passen bij de behoeften van een pasgeboren baby.

Omdat het vaak om slechts enkele druppels of milliliters gaat, vraagt het verzamelen ervan om een andere aanpak dan het later afkolven van grotere hoeveelheden moedermelk.
Waarom colostrum opvangen voor de bevalling?
Een kleine voorraad colostrum kan in bepaalde situaties prettig zijn om achter de hand te hebben.

Het kan bijvoorbeeld relevant zijn wanneer:

verwacht wordt dat je baby na de geboorte tijdelijk moeite kan hebben met drinken;
je baby extra gecontroleerd wordt op de bloedsuikerspiegel;
direct aanleggen mogelijk niet vanzelf gaat;
je graag alvast wilt leren hoe handmatig kolven werkt;
je na de geboorte eigen moedermelk beschikbaar wilt hebben als tijdelijke aanvulling nodig is.

Of antenataal colostrum verzamelen in jouw situatie zinvol is, bespreek je het beste met je verloskundige, lactatiekundige of andere betrokken zorgprofessional.
Wanneer kun je beginnen met colostrum opvangen?
Vaak wordt geadviseerd om rond 36 weken zwangerschap te beginnen met het handmatig verzamelen van colostrum wanneer daar geen medische bezwaren tegen zijn.

Begin niet op eigen initiatief eerder omdat er situaties zijn waarin antenataal kolven niet wordt geadviseerd, bijvoorbeeld wanneer er een verhoogd risico op vroeggeboorte bestaat.

Je verloskundige kent jouw zwangerschap en kan daarom het beste aangeven of en wanneer je kunt beginnen.

Krijg je tijdens het handmatig kolven pijnlijke of aanhoudende harde buiken of weeënachtige contracties? Stop dan en neem contact op met je verloskundige.
Colostrum met de hand afkolven
Voor het verzamelen van colostrum wordt doorgaans handmatig kolven gebruikt.

Dat heeft een praktische reden: vóór de geboorte en in de eerste dagen gaat het vaak om kleine druppels. Met je vingers kun je deze heel gericht uit de borst masseren en direct opvangen.

Was vooraf goed je handen en zorg dat je een schoon en geschikt opvangmiddel klaar hebt liggen.

Vervolgens plaats je duim en vingers een paar centimeter achter de tepel en druk je voorzichtig richting borstkas en daarna naar elkaar toe. Het is niet de bedoeling dat je hard in de tepel knijpt of met je vingers over de huid schuift.

De eerste keer kan het gebeuren dat je maar enkele druppeltjes ziet. Dat is heel normaal.
Heb je een borstkolf nodig om colostrum op te vangen?
Meestal niet.

Tijdens de zwangerschap wordt colostrum doorgaans met de hand afgekolfd in plaats van met een elektrische of handmatige borstkolf. Omdat de hoeveelheden zo klein zijn, is handmatig kolven vaak gemakkelijker en gaat er minder melk verloren in onderdelen van een kolf.

Na de geboorte kan een borstkolf uiteraard wel van pas komen wanneer je grotere hoeveelheden moedermelk wilt afkolven.

Bekijk daarvoor onze borstkolven.
Hoeveel colostrum kun je opvangen?
Dat verschilt enorm.

De ene zwangere ziet de eerste keren alleen een paar druppels, terwijl iemand anders al wat meer kan verzamelen. Beide kunnen normaal zijn.

Laat je daarom niet ontmoedigen wanneer er nauwelijks iets komt. De hoeveelheid colostrum die je tijdens de zwangerschap kunt afkolven zegt niet automatisch iets over hoeveel melk je na de geboorte zult produceren.

Ook het oefenen van de techniek van handmatig kolven kan op zichzelf al nuttig zijn voor de periode na de bevalling.
Waarin kun je colostrum opvangen?
Omdat colostrum vaak in zeer kleine hoeveelheden vrijkomt, wordt het meestal opgevangen in een klein, schoon en daarvoor geschikt reservoir.

Veel zorgverleners gebruiken hiervoor kleine steriele spuitjes met een afsluitdop, omdat je daarmee ook enkele druppels gemakkelijk kunt bewaren en later aan je baby kunt geven.

Gebruik materialen die geschikt zijn voor het bewaren van voeding en volg de instructies van je verloskundige, ziekenhuis of kraamzorg over hygiëne, bewaren en etiketteren.
Colostrum bewaren
Opgevangen colostrum moet zorgvuldig worden bewaard.

Noteer op ieder opvangmiddel in ieder geval de datum waarop het colostrum is verzameld. Wanneer je het meeneemt naar een ziekenhuis of geboorteplek kunnen aanvullende gegevens gewenst zijn, zoals je naam en geboortedatum.

Hoe lang colostrum in de koelkast of vriezer bewaard mag worden en hoe je verschillende porties mag combineren, hangt af van de geldende richtlijnen.

Volg hiervoor altijd het actuele advies van je verloskundige, kraamzorg, ziekenhuis of een betrouwbare gezondheidsorganisatie.

Voor grotere hoeveelheden moedermelk na de geboorte kun je ook kijken naar onze bewaarflesjes en moedermelkzakjes.
Colostrum invriezen
Wanneer je vóór de bevalling meerdere kleine hoeveelheden verzamelt, wordt colostrum vaak ingevroren zodat je het tot de geboorte kunt bewaren.

Label iedere portie duidelijk en volg de bewaarinstructies die je van je zorgverlener hebt gekregen.

Ga je in het ziekenhuis bevallen en wil je het ingevroren colostrum meenemen? Bespreek dan vooraf met het ziekenhuis hoe zij willen dat je het vervoert en wanneer je het het beste kunt meenemen.

Meestal is gekoeld vervoer in een koeltas met koelelementen nodig.
Colostrum meenemen naar het ziekenhuis
Heb je vóór de bevalling colostrum ingevroren en ga je in het ziekenhuis bevallen? Informeer dan vooraf naar de werkwijze van jouw ziekenhuis.

Niet ieder ziekenhuis heeft dezelfde mogelijkheden om meegebracht colostrum te bewaren.

Zorg in ieder geval dat de porties goed gelabeld zijn en vervoer ze volgens de instructies van je ziekenhuis gekoeld of bevroren.

Neem bij voorkeur niet automatisch je volledige voorraad mee wanneer je nog niet weet of deze nodig is. Overleg hierover met je verloskundige of het ziekenhuis.
Wanneer kan verzameld colostrum na de geboorte van pas komen?
In de meeste situaties wordt een baby na de geboorte eerst aan de borst gelegd.

Het vooraf verzamelde colostrum kan vooral handig zijn wanneer rechtstreeks drinken tijdelijk niet goed lukt of wanneer je baby om medische redenen extra voeding nodig heeft.

Hoe en wanneer je het opgeslagen colostrum geeft, hangt af van jouw situatie en de hoeveelheid die je baby nodig heeft.

Laat je daarbij begeleiden door je verloskundige, kraamverzorgende, verpleegkundige of lactatiekundige.
Colostrum geven zonder fles
Omdat het in de eerste dagen vaak om zeer kleine hoeveelheden gaat, hoeft colostrum niet altijd met een babyfles gegeven te worden.

Afhankelijk van de situatie kan een zorgverlener adviseren om het bijvoorbeeld met een klein spuitje of via bekervoeding te geven.

De Ardo KindestCup kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor bekervoeding met moedermelk. Bekijk hiervoor onze lekschalen en moedermelkcollectors.

Vraag bij een pasgeboren baby altijd om uitleg wanneer je nog niet eerder melk met een cup of spuitje hebt gegeven.
Extra voeding geven aan de borst
Soms heeft een baby na de geboorte tijdelijk aanvullende voeding nodig, terwijl je het zuigen aan de borst graag wilt blijven stimuleren.

De Ardo SNS borstvoedingshulpset is hiervoor ontwikkeld. Via dunne slangetjes kan je baby aanvullende moedermelk, donormelk of andere geschikte voeding krijgen terwijl hij of zij tegelijkertijd aan de borst drinkt.

Zo blijft het huid-op-huidcontact en het zuigen aan de borst behouden.

Gebruik een borstvoedingshulpset bij voorkeur met begeleiding van een lactatiekundige of andere deskundige, zodat de melkstroom en toepassing goed bij je baby worden afgestemd.
Colostrum en de eerste dagen na de geboorte
De hoeveelheid melk die je baby in de eerste dagen drinkt is veel kleiner dan later in de borstvoedingsperiode.

Je lichaam schakelt na de geboorte geleidelijk over van colostrum naar grotere hoeveelheden rijpe moedermelk.

Regelmatig aanleggen en huid-op-huidcontact helpen daarbij. Wanneer je baby goed kan drinken, is rechtstreeks drinken aan de borst meestal de eerste keuze.

Opgevangen colostrum is vooral een mogelijke aanvulling wanneer dat nodig is.
Alles rondom moedermelk bij Oerbron
Bij Oerbron vind je verschillende producten die je ondersteunen bij borstvoeding, kolven en het bewaren en geven van moedermelk.

Naast producten rondom colostrum kun je bijvoorbeeld terecht voor:

borstkolven;
lekschalen en moedermelkcollectors;
bewaarflesjes en moedermelkzakjes;
baby drinkflessen;
flesspenen.

Wil je alle mogelijkheden bekijken? Ga dan naar alles voor moedermelk.

Twijfel je over een product of over de toepassing ervan? Oerbron biedt persoonlijk advies. Voor medische vragen over het antenataal opvangen van colostrum kun je het beste overleggen met je verloskundige, lactatiekundige of andere zorgprofessional.
Veelgestelde vragen over colostrum opvangen
Wat is colostrum?Colostrum is de eerste moedermelk die je lichaam aanmaakt. Het wordt al tijdens de zwangerschap geproduceerd en is bedoeld voor de eerste dagen na de geboorte. Colostrum komt vaak in kleine hoeveelheden vrij en kan geel, goudkleurig of bijna doorzichtig zijn.

Wanneer kun je beginnen met colostrum opvangen?Vaak wordt rond 36 weken zwangerschap gestart met het handmatig verzamelen van colostrum, maar dit is niet voor iedere zwangerschap geschikt. Bespreek daarom vooraf met je verloskundige of andere zorgprofessional of en vanaf welk moment je in jouw situatie kunt beginnen.

Mag iedereen tijdens de zwangerschap colostrum afkolven?Nee. Er zijn situaties waarin antenataal kolven niet wordt geadviseerd, bijvoorbeeld bij een verhoogd risico op vroeggeboorte of bepaalde zwangerschapscomplicaties. Overleg daarom altijd met je verloskundige voordat je tijdens de zwangerschap actief colostrum gaat afkolven.

Hoe vang je colostrum op?Colostrum wordt tijdens de zwangerschap meestal met de hand afgekolfd. Was eerst je handen en gebruik een schoon en geschikt opvangmiddel. Door de borst voorzichtig met duim en vingers samen te drukken kunnen kleine druppels colostrum verschijnen, die je vervolgens kunt opvangen.

Gebruik je een borstkolf om colostrum op te vangen?Meestal niet. Omdat colostrum vóór de geboorte vaak slechts in druppels vrijkomt, wordt doorgaans handmatig kolven geadviseerd. Met de hand kun je kleine hoeveelheden gerichter opvangen en blijft er minder melk achter in onderdelen van een borstkolf. Voor later afkolven kun je onze borstkolven bekijken.

Hoeveel colostrum moet ik kunnen opvangen?Er is geen vaste hoeveelheid die je moet kunnen opvangen. De ene zwangere verzamelt enkele druppels en de andere wat meer. Ook wanneer je nauwelijks colostrum kunt afkolven, zegt dat niet automatisch iets over je latere melkproductie.

Is het normaal als er maar een paar druppels colostrum komen?Ja. Colostrum wordt in kleine hoeveelheden geproduceerd en het is heel normaal wanneer je tijdens het handmatig afkolven maar enkele druppels opvangt. Een pasgeboren baby drinkt in de eerste dagen eveneens kleine hoeveelheden per voeding.

Waarin kan ik colostrum opvangen?Omdat het vaak om zeer kleine hoeveelheden gaat, worden meestal kleine steriele opvangmiddelen gebruikt, zoals voedingsgeschikte spuitjes met een afsluitdop. Volg het advies van je verloskundige, ziekenhuis of kraamzorg over welk materiaal je het beste kunt gebruiken.

Kan ik colostrum invriezen?Ja, verzameld colostrum kan onder de juiste omstandigheden worden ingevroren. Zorg dat iedere portie goed is afgesloten en gelabeld en volg de actuele bewaarinstructies van je verloskundige, ziekenhuis of andere zorgprofessional.

Hoe lang kun je colostrum bewaren?De veilige bewaartijd hangt af van de temperatuur en manier waarop het colostrum is verzameld en bewaard. Omdat bewaarrichtlijnen kunnen wijzigen, kun je hiervoor het beste de actuele instructies van je ziekenhuis, kraamzorg, verloskundige of een betrouwbare gezondheidsorganisatie volgen.

Moet ik datum en tijd op het opgevangen colostrum zetten?Ja, het is verstandig iedere portie duidelijk te labelen met de datum waarop deze is verzameld. Wanneer je het colostrum meeneemt naar een ziekenhuis kunnen ook je naam, geboortedatum en andere gegevens gevraagd worden. Informeer vooraf naar de werkwijze van jouw ziekenhuis.

Kan ik meerdere porties colostrum bij elkaar doen?Dat kan onder bepaalde voorwaarden, maar temperatuur, hygiëne en bewaartijd zijn daarbij belangrijk. Volg daarom de instructies van je verloskundige, ziekenhuis of kraamzorg over het combineren van verschillende porties.

Hoe neem ik ingevroren colostrum mee naar het ziekenhuis?Vraag vooraf aan jouw ziekenhuis welke werkwijze zij hanteren. In het algemeen moet ingevroren colostrum goed gelabeld en gekoeld of bevroren worden vervoerd, bijvoorbeeld in een geschikte koeltas met koelelementen. Niet ieder ziekenhuis heeft dezelfde mogelijkheden voor opslag.

Waarom zou je voor de bevalling colostrum verzamelen?Een kleine voorraad kan handig zijn wanneer je baby na de geboorte tijdelijk niet goed aan de borst kan drinken of om een andere reden extra voeding nodig heeft. Daarnaast helpt het oefenen met handmatig kolven om deze techniek alvast te leren. Bespreek met je verloskundige of antenataal verzamelen voor jou zinvol is.

Voor wie kan colostrum verzamelen extra relevant zijn?Het kan in sommige zwangerschappen extra relevant zijn wanneer verwacht wordt dat een baby na de geboorte meer kans heeft op voedingsproblemen of een lage bloedsuiker. Welke situaties hiervoor gelden en of verzamelen verstandig is, moet individueel met een verloskundige of andere zorgprofessional worden besproken.

Kan colostrum opvangen de bevalling opwekken?Handmatig kolven stimuleert de afgifte van oxytocine. Bij een zwangerschap zonder risicofactoren wordt verzamelen vanaf ongeveer 36 weken doorgaans als passend beschouwd, maar het is niet voor iedereen geschikt. Overleg daarom vooraf met je verloskundige. Krijg je tijdens het kolven pijnlijke of aanhoudende contracties, stop dan en neem contact op met je zorgverlener.

Wat als er helemaal geen colostrum komt?Dat hoeft geen probleem te zijn. Niet iedereen kan vóór de bevalling zichtbaar colostrum afkolven. Dit betekent niet dat je na de geboorte onvoldoende melk zult produceren. Ook het oefenen van handmatig kolven kan nuttig zijn.

Hoe geef je opgevangen colostrum aan een pasgeboren baby?Omdat het vaak om kleine hoeveelheden gaat, kan colostrum afhankelijk van de situatie bijvoorbeeld met een klein spuitje of via bekervoeding worden gegeven. Laat je hierbij instrueren door je verloskundige, kraamverzorgende, verpleegkundige of lactatiekundige.

Kan ik colostrum met een cup geven?Dat kan in bepaalde situaties. De Ardo KindestCup is bijvoorbeeld ook geschikt voor bekervoeding. Laat bij een pasgeboren baby eerst zien hoe je bekervoeding veilig toepast en giet de melk niet rechtstreeks in de mond.

Wat is een SNS borstvoedingshulpset?Een SNS borstvoedingshulpset maakt het mogelijk om aanvullende voeding via dunne slangetjes te geven terwijl je baby aan de borst drinkt. Dit kan in specifieke voedingssituaties worden ingezet. Gebruik een SNS bij voorkeur met begeleiding van een lactatiekundige of andere borstvoedingsdeskundige.

Waar vind ik producten voor het bewaren van moedermelk?Voor grotere hoeveelheden afgekolfde moedermelk na de geboorte vind je bij Oerbron verschillende bewaarflesjes en moedermelkzakjes. Bekijk ook alles voor moedermelk.